Vergiftigingen door planten bij geiten

Curiosity killed the goat as well as the cat

Let op!  In deze blog behandel ik de belangrijkste giftige planten, maar dit is geen compleet overzicht. Als je vragen hebt over specifieke planten, contact me dan gerust!

Het is een veelvoorkomende opvatting dat geiten snel vergiftigd raken. Hoewel geiten inderdaad de indruk kunnen wekken alles te eten wat los en vast zit, zijn ze over het algemeen minder vatbaar voor vergiftiging in vergelijking met runderen en schapen. Geiten kunnen regelmatig kleine hoeveelheden potentieel giftige planten eten zonder gevolgen voor hun gezondheid.

Zeker, er zijn verschillende planten die in beperkte hoeveelheden giftig zijn, niet alleen voor geiten, maar ook voor mensen en andere dieren. De lijst is bijzonder uitgebreid, maar lang niet alle soorten komen frequent voor. Toch zijn er een aantal die vaak in de Nederlandse tuinen te vinden zijn.

Rododendron, Azalea’s en en Berglaurier/ Lepelboom
Deze soorten staan met stip op nummer één. Het consumeren van slechts 0,1% van hun lichaamsgewicht kan voor een geit al dodelijk zijn. Dit houdt in dat een dwerggeitje van 20 kg al genoeg heeft aan 20 gram plant. Dat zijn ongeveer 20 blaadjes.

Taxus
De taxus bevat maar liefst 10 soorten giftige stoffen; een honderd tal bladeren kunnen al fataal zijn. Vaak worden de dieren dood aangetroffen.

Oleander, Lelietje van dalen, Vingerhoedskruid.
Deze planten bevatten toxinen die hartproblemen kunnen veroorzaken. Zelfs een minimale hoeveelheid is genoeg om ernstige symptomen teweeg te brengen die fataal kunnen zijn.

“The dose makes the poison” – Paracelsus

Hoewel de eerder genoemde planten al problemen geven bij kleine hoeveelheden, zijn er veel meer planten die juist bij langdurig of overvloedig eten problemen kunnen veroorzaken.

Planten met een hoog oxalaatgehalte zijn onder andere zuring, spinazie, snijbiet en rabarber. Geiten beschikken doorgaans over de vaardigheid in de pens om oxalaten te verteren, wat ze minder kwetsbaar maakt voor vergiftiging. Dit kan echter wel optreden bij het snel consumeren van grote hoeveelheden.

Nitraten kunnen via verschillende routes het milieu binnendringen. Ze zijn bijvoorbeeld aanwezig in kunstmest, maar er zijn ook planten die in staat zijn om nitraten op te slaan en te stapelen, zoals suikerbieten, maïs, raapstelen en koolzaad, vooral nadat deze zijn bemest.

Eikels en eikenbladeren bevatten aanzienlijke hoeveelheden tannines. Geiten zijn hier goed tegen bestand, maar bij het consumeren van grote hoeveelheden kunnen er problemen ontstaan.



De zaden van diverse planten kunnen, wanneer ze worden beschadigd, blauwzuur of cyanide produceren. Dit geldt met name voor kersen, perziken en pruimen. Vooral wanneer dieren op de zaden kauwen, wordt deze stof gevormd. Vlas en rauw lijnzaad bevatten cyanide in bepaalde hoeveelheden, maar deze verdwijnen volledig na het koken.

Over het algemeen zijn geiten minder gevoelig voor de alkaloïden in bijvoorbeeld Sint-Jacobskruiskruid en Ridderspoor. In de wei worden deze planten vaak vermeden, maar in hooi zijn ze moeilijker te traceren en kunnen ze juist dan leiden tot vergiftigingen.
 
Wanneer eten geiten giftige planten?
De ondertitel van deze blog verklapt het al: nieuwsgierigheid. Want wat het werken met geiten onvoorspelbaar maakt, is hun grenzeloze nieuwsgierigheid. Wie ooit een deel van zijn jas aan een geit verloren is, kan niet beweren dat het kritische eters zijn, maar toch is dat wel degelijk het geval. Geiten zullen zelden giftige planten in het weiland consumeren en zelfs als ze dat af en toe doen, leidt dat doorgaans niet tot vergiftiging. Verwacht niet dat een geit het land kort zal afeten. Geiten eten niet alles. Doch, wanneer er verder niets beschikbaar is, zullen ze uiteindelijk ook de giftige planten gaan opeten.

Jonge dieren kunnen door diezelfde nieuwsgierigheid beginnen te knabbelen aan planten die de volwassen dieren al jarenlang met rust laten. Bovendien kan het aanbod van giftige planten variëren door droogte of juist overvloedige neerslag, wat ervoor zorgt dat bepaalde soorten beter tot bloei komen.

Wat kun je doen als je geit van een giftige plant eet?
Mocht je vermoeden dat je geit van een ernstig giftige plant zoals de Rhododendron of Taxus heeft gegeten, dan is de beste optie om onmiddellijk via een operatie de bladeren uit de pens te laten verwijderen. Dit idealiter nog vóór er symptomen optreden.

Terwijl je wacht

• Ga wandelen; dit voorkomt dat de geit gaat herkauwen en helpt de vertering te vertragen.
• Geef actieve kool (norrit); dit voorkomt dat gifstoffen in het lichaam worden opgenomen, behalve bij een cyanidevergiftiging.

Samengevat 

• Je hoeft je geen grote zorgen te maken over je kruidenwei. De kans dat je geit daar een vergiftiging oploopt, is klein, zolang je ervoor zorgt dat hij door honger of dorst niet alsnog van giftige planten gaat eten.
• Heb je ineens overgroei van een bepaalde soort, check dan even wat het is.
• Bemest je weide niet met kunstmest, of laat je dieren er dan een tijdje niet lopen. 
• Het is veilig om aan te nemen dat alle groenblijvende planten in meer of mindere mate giftig zijn.
• Geef geen huis-, tuinplanten en boeketbloemen. 
• Wees voorzichtig met snoeiafval; veel borders en heesters (zoals Taxus en Rhododendron) zijn uiterst giftig. 
• Denk je dat je geit een giftige plant heeft gegeten? Blijf dan rustig, geef eventueel Norrit en bel altijd een dierenarts.

Gelukkig is er niet alleen slecht nieuws, er zijn ook veel struiken en gewassen die juist heerlijk en gezond zijn. Hierover kun je binnenkort meer lezen in een volgende blog!